Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.      Sluiten
 

Een vergeten Enkhuizer verzetsheld?

Bron / Auteur: Berend van der Veer

Een vergeten Enkhuizer verzetsheld?

Inleiding.

Het verzet in Enkhuizen lijkt gedomineerd te worden door een klein aantal personen, zoals de verzetsstrijders naar wie een straat is vernoemd (hier meer daarover) en/of voor wie het monument ‘Schaduwcorrectie mei 1995’ op de hoek Nelson Mandeladreef en de Piet Smitstraat te Enkhuizen is gemaakt.

Deze acht verzetsstrijders zijn:

Lees op hier de volledige informatie.

Een aantal andere verzetsstrijders, zoals bijvoorbeeld Klaas Norel, dokter Reitsma, dhr.Appelhof, Sas Sietses, Jan Lenters en zijn oudste zoon Ben Lenters lijkt te zijn vergeten.

Het andere verzet

Toch is uit documentatie nog terug te lezen hoe belangrijk zij zijn geweest voor het verzet. Komt dit omdat zij zich niet bezig hielden met spectaculaire overvallen, maar zich inzetten voor het onderbrengen van onderduikers, koeriersdiensten en dergelijke minder opvallende maar zeker niet minder belangrijke verzetstaken?

Jan Lenters is mijn grootvader en mijn doel met dit document is om hem postuum nog die eer te bewijzen die hem naar mijn mening toekomt.

Een belangrijk deel van de informatie in dit document is afkomstig uit het boek “Andijkers in verzet” geschreven door Riekele Hovenga, die hiervoor veel research heeft gedaan.

De onderliggende stukken betreffende het L.O.-District Andijk, waaronder:
1 Gegevens over onderduikers te Andijk en andere plaatsen, zj
3 Correspondentie van/aan B. Lenters te Enkhuizen, plv. districtsleider, 1945-1946
heeft hij laten opslaan bij het Westfries archief te Hoorn, helaas met de restrictie dat deze stukken pas per 1-1-2078 openbaar gemaakt mogen worden. Verdere informatiebronnen zijn het internet en tenslotte zijn er dan nog de dingen die mijn familieleden daarover hebben verteld, jammer genoeg niet veel en weinig gedetailleerd.

Over Jan Lenters

Geboren op 22 januari 1893 te Emmen en op 5 juni 1919 te Ængwirden (Fr) in het huwelijk getreden met Lumke Slofstra geboren te Beesterzwaag op 6 april 1891.

Uit dit huwelijk zijn vier kinderen geboren:

Neeltje Leeuwarden, 30 maart 1920
Bernardus Enkhuizen, 20 augustus 1921
Geertje Enkhuizen, 13 april 1923
Herman Enkhuizen, 1 juni 1926

Zijn vrouw is op 13 september 1931 te Enkhuizen overleden aan TBC. Hij is nooit hertrouwd.



In de krant het ‘Overveluwsch Weekblad en Harderwijker Courant’ van zaterdag 11 december 1920 stond onder het kopje ‘Voorzichtig’ het volgende bericht:

“De Directeur der N.V. Boekdrukkerij en boekh. v./h. J.W. de Graaf te Enkhuizen is aan bloedvergiftiging veroorzaakt door een bloedzweer bezweken.”.

Jan Lenters werd de nieuwe directeur van de N.V. Drukkerij en Boekhandel v.h. J.W. de Graaf en zo kwam hij in 1921 in Enkhuizen wonen op het adres Dijk 623 – 624, later gewijzigd in Dijk 78 te Enkhuizen.
Bij deze N.V. hebben o.a. Gerrit Stapel en Klaas Norel gewerkt.

Lenters was gereformeerd en stemde ARP. Hij was al snel actief binnen het sociale netwerk dat bij die zuil behoorde. Zo is hij lang lid geweest van het schoolbestuur van de christelijke Raamstraatschool, waar meester Jan Hommes hoofd der school was.

Ook was hij commandant van het Vrijwillige Landstormkorps Luchtwachtdienst te Enkhuizen. De vrijwilligers van de Luchtwachtdienst speurden in de jaren voor de 2e wereldoorlog vanaf de Drommedaris naar vijandelijke vliegtuigen.



Lees het artikel over de Luchtwachtdienst op de Kroniek van Enkhuizen.

In zijn vrije tijd fotografeerde Lenters veel. Alle door hem gemaakte foto’s die bewaard zijn gebleven, aangevuld met een aantal ansichtkaarten, zijn op de website de Kroniek van Enkhuizen gepubliceerd in het fotoarchief van de Familie van der Veer.

De jaren 1940-1943

Het is 14 mei 1940, dinsdag na Pinksteren. De Duitse Luftwaffe legt het centrum van Rotterdam in de as. Nederland capituleert. De Nederlandse marine neemt de wijk naar Engeland. Het in Enkhuizen gestationeerde IJsselmeerflottielje zit echter in de val. Die nacht – Norel zou het later in zijn trilogie "Varen en vechten" beschrijven – dreunt Enkhuizen op zijn grondvesten. Het flottielje wordt opgeblazen. Het mag niet in Duitse handen vallen. De troosteloze aanblik van halfgezonken en zwartgeblakerde wrakken grijpt Norel de volgende ochtend, 15 mei,





Die dag verschijnt de in Enkhuizen en omstreken verschijnende krant de Vrije Westfries, waarvan Norel de hoofdredacteur en Jan Lenters de directeur is, met een dikke rouwrand.

Ook in de weken die volgen blijft Norel in het blad uiting geven aan zijn woede over de Duitse inval. Het gevolg is dat hij eind juni 1940, als eerste journalist, achter de tralies gaat. Hij wordt drie weken vastgehouden in het Amsterdamse Huis van Bewaring aan de Weteringschans. De Vrije Westfries mag twee weken niet verschijnen. In april 1941 wordt de krant definitief verboden.

Het Vrijwillige Korps Landstormdienst maakte deel uit van de Nederlandse Defensie en in zijn functie als commandant was Jan Lenters bevoegd tot het dragen van een wapen. Hij had dan ook een handvuurwapen. (Pistool of revolver) Kort na de bezetting werd hij gesommeerd dit wapen in te leveren op het politiebureau te Enkhuizen.

Jan Lenters was goed bevriend met (hoofd)inspecteur D.F.Beekhoven en toen hij zijn wapen kwam inleveren heeft Beekhoven een ander oud wapen, wat hij nog ergens had liggen, ingeschreven als het wapen van Lenters. Zo doende ging hij weer met zijn wapen naar huis.

De Bezetting

In de eerste oorlogsjaren was er nog niet veel verzet tegen de bezetters. De Duitsers gedroegen zich redelijk netjes en het gewone leven ging verder. Het kleine verzet bestond vooral uit het maken en rondbrengen van berichten om verzet te gaan plegen en om de Duitsers belachelijk te maken.

Een voorbeeld hiervan is een handgeschreven “Officieel feestprogramma van 31 augustus 1940” (Koninginnedag) met als eerste item:

8 uur vm. Reveille door afweergeschut (model grote knal) en motorgeronk zonder zijspan, waarbij Engelse vliegers rondom de Zuidertoren zullen vliegen. (Het complete geschreven programma is als bijlage bij dit document gevoegd.)

Lees hier een artikel over de illegale pers op de site van Oud Enkhuizen. In dit artikel wordt abusievelijk over boekhandelaar Herman Lenters gesproken, waar Jan Lenters wordt bedoeld.

Stilletjes aan is Jan Lenters begonnen met zijn verzetsdaden.
Hij waarschuwde het verzet als er een razzia werd verwacht en hield zich bezig met het onderbrengen van onderduikers.

Andijkers in Verzet

In "Andijkers in verzet" schrijft Riekele Hovenga hier over:
“In het algemeen was het niet bekend of Duitsers in aantocht waren voor het houden van b.v. een razzia. Wat dit betreft heeft de heer Lenters Sr.een uiterst belangrijke rol gespeeld, omdat hij er steeds goed van op de hoogte bleek te zijn als de Duitsers het voornemen hadden in een bepaalde gemeente een inval te doen. Aanvankelijk bemande hij het adres (N.V. Drukkerij en Boekhandel v/h J.W. de Graaf) in Enkhuizen, waar onderduikers die met de trein aankwamen opgevangen werden alvorens zij naar hun definitieve adres werden gebracht. Honderden en honderden onderduikers zijn de heer Lenters op deze manier gepasseerd.”

“Zoals gezegd, de heer Lenters was, overigens op een manier die nooit bekend is geworden, zeer goed op de hoogte met Duitse acties, in ieder geval op het punt van razzia’s.
Een alarmbericht van de heer Lenters werd in Andijk dan ook altijd uiterst serieus genomen, vooral omdat ze steeds betrouwbaar bleken.”

“De vraag blijft inmiddels hoe de heer lenters aan zijn informatie kwam. Het antwoord op deze vraag is daarom zo interessant, omdat door zijn informatie zeker honderden mensen uit handen van de Duitsers zijn gebleven. Immers, Andijk zat volgepakt met onderduikers en een razzia bij verrassing zou stellig hoogsternstige gevolgen hebben gehad.  Dit alles was belangrijk genoeg om de zoon van de heer Lenters hierover aan te spreken.

Hij (Ben Lenters) functioneerde tijdens de oorlog als koerier. Aanvankelijk had hij moeite hierover iets te zeggen, omdat zijn vader er ook altijd over had gezwegen.
Hij vertelde hierover: ‘Ik kan alleen maar zeggen dat ik een vermoeden heb over de manier waarop mijn vader aan informatie kwam. Hij had n.l. een bijzonder goede relatie met de toenmalige inspecteur van politie, de heer Beekhoven.”

“Deze inspecteur was vrijwel altijd op de hoogte van bepaalde acties die de Duitsers ondernamen, omdat daarbij ook altijd zekere politiediensten moesten worden vervuld. Bovendien heb ik de indruk dat deze inspecteur er ook altijd opzettelijk op uit was van allerlei dingen op de hoogte te komen, b.v. via het stadhuis e.d.”

De achterdeur

Eind 1943 werd het verzet in Enkhuizen een zware slag toegebracht. Politieagenten met NSB-sympathieën hadden een gesprek tussen verzetsmensen afgeluisterd.

Kort daarna werd een aantal (verzets)mensen uitgenodigd om op het stadhuis te komen, zogenaamd voor een gesprek met de burgemeester. Omdat dit allen personen waren die vanuit hun publieke of sociale functie wel vaker een dergelijke uitnodiging kregen, wekte dit geen argwaan. Bij aankomst op de burgemeesterskamer werden zij gearresteerd. Lenters werd in het stadhuis door een medewerkster gewaarschuwd en is het stadhuis onmiddellijk door de achterdeur uitgelopen.

Zie de site van Oud Enkhuizen voor het complete relaas, of lees nog uitgebreider over het verzet in Enkhuizen op deze pagina op de site van Oud Enkhuizen.

De jaren 1944-1945

Direct hierna is Jan Lenters ondergedoken. Zijn eerste onderduikadres was in Enkhuizen, bij wijkzuster Hoekstra die aan de Westerstraat 106B woonde. In de tijd dat hij daar zat ging hij door met zijn dagelijkse werkzaamheden, op mooie dagen zelfs op het dakterras waar dan een kamerscherm werd neergezet en wat dekens ‘te luchten’ werden gehangen om hem uit zicht te houden. Vertrouwde bekenden, zoals zijn zoon Ben, konden hem daar gewoon bezoeken.

Hoelang hij daar heeft gewoond is mij niet bekend, maar benedenbuurman Van Kalken kon het geheim niet bewaren en heeft aan te veel mensen verteld dat Lenters boven hem woonde.

Op zekere dag werd hij, mogelijk weer door inspecteur Beekhoven, gewaarschuwd voor een ophanden zijnde arrestatie. Op een zondag is hij als patiënt in een ambulance nog juist op tijd uit Enkhuizen weggebracht naar Andijk. Hierna is hij ondergedoken bij de familie W.Kooiman Pzn., aan de Dijkweg te Andijk.



In die periode maakte Lenters gebruik van twee valse of vervalste persoonsbewijzen.





Over deze periode is mij niets bekend aangaande het wel of niet doorgaan met verzetsactiviteiten.

Wel speelt nog het verhaal van een verrader die bij Venhuizen is doodgeschoten. Hierover is in de archieven (tot nu toe) niets terug te vinden. (Mijn oom) Ben Lenters heeft mij hierover eens verteld, dat deze man is doodgeschoten met het pistool van (mijn opa) Jan Lenters.
Wie hier bij betrokken waren en waar de man is begraven heeft hij mij nooit willen of kunnen vertellen.

Samenvatting

Toen mij wat meer bekend werd over de verzetsgeschiedenis van mijn opa waren het met name deze vier zaken die mij deden besluiten daarover iets op schrift te zetten en te publiceren:
  • “Honderden en honderden onderduikers zijn Lenters op deze manier gepasseerd” uit het boek Andijkers in verzet;
  • “omdat door zijn informatie zeker honderden mensen uit handen van de Duitsers zijn gebleven” ook uit het boek Andijkers in verzet;
  • Het verhaal van zijn ontsnapping aan arrestatie in de burgemeesterskamer, gepubliceerd in meerdere verhalen over het verzet in Enkhuizen c.q. Oostelijk West-Friesland;
  • Het verhaal van zijn ontsnapping per ambulance uit Enkhuizen, mij verteld door zijn zoons Ben en Herman Lenters.
Omdat ik nooit heb gehoord dat er van officiële zijde ook maar een bedankje is geweest voor het verzetswerk van mijn opa, sluit ik af met:

Hartelijk dank voor uw moedige inzet Jan Lenters.

Berend van der Veer, Zwaag,
05-05-2016.
Gekoppelde bestanden
Volg ons via RSS
Volg ons op Twitter
Volg ons op Facebook
Volg ons op Youtube